İçindekiler

Kaçıngan bağlanma nedir? Çocukluk deneyimleriyle nasıl gelişir? Kimlerde görülür, ilişkilere nasıl yansır, belirtileri ve terapi süreçleri nelerdir? Psikolog tarafından hazırlanmış kapsamlı rehber.

Kaçıngan bağlanma durumu kişilerin duygusal bağlardan kaçınmaya çalıştığı, duygusal ihtiyaçlarının bastırıldığı bir durumdur. Kaçıngan bağlanma testi için tıkla.

Kaçıngan bağlanan bireylerde; Duygusal bağlardan kaçınılır, duygusal ihtiyaçlarını ifade etmek veya duygularını belirtmek zayıflık olarak görülür. Bağımlı olma durumu kişide eziklik hissi yaratır. Yakın ilişkileri ya bozarlar ya da bilinçdışı düzeyde bu ilişkileri baltalayabilirler. Kaçıngan bağlanmaya sahip kişi genellikle “bir anda soğudum” gibi ifadelere başvurur veya güzel giden ilişkiye zarar verecek toksik hareketlere başvurur. Bu hareketleri yaparken sebebini fark etmeseler bile ana sebebi öğrendiği kaçıngan bağlanma stilini yaşamalarıdır.

Kaçıngan Bağlanma Nasıl Oluşur?

Kaçıngan Bağlanma Stili erken dönem nesne ilişkileri ile oluşur. Yani çocukluk döneminde bakım veren ile kurulan ilişki üzerinden gelişen bir süreçtir.

Şu durumlarda kaçıngan bağlanma riskinin arttığı görülür:

1. Duygusal olarak mesafeli ebeveynlik

Ebeveyn:

  • Sarılma, dokunma, şefkat göstermiyor olabilir bunun için vakti olmuyor olabilir. Belki de zaten bunu kendisi bile görmemiştir
  • Çocuğunun duyguları hakkında konuşmuyor olabilir onunla ruhsallığını paylaşmıyor olabilir (Bebek konuşamıyor iken onun duygularını yansıtmaya ruhsallığı paylaşmak denir. Örneğin annenin çocuğuna “sinirlendin mi sen bana mı kızdın yoksa” demesi gibi. Böyle ilişkilerde bebek duyguları tanıyamaz ve yabancılaşabilir. Veya bunların bahsedilmesi ona anormal gelebilir.
  • Çocuğun duygusal ihtiyaçlarını fark etmeyen bir ebeveyn olabilir.

Bu ortamda çocuk:
“Duygularımın bir önemi yok bunlar bahsedilecek şeyler değiller.”
inancını geliştirir.

2. Yüksek bağımsızlık beklentisi

Çocuğa erken yaşta her şeyin kendisinin halletmesini çevresinden destek almaması gerektiği baskılanırsa:

Çocuk duygularını bastırır ve yardım istemenin kötü olduğu ile ilgili bir düşünceye sahip olur.

3. Duyguların küçümsenmesi veya geçersiz kılınması

Örneğin:

  • “Kimse bunun için ağlamaz”
  • “Sen güçsüz müsün?”
  • “Erkek dediğin böyle olmaz” veya “güçlü bir kız bunun için üzülmez”

gibi tepkiler duyguların önemsiz ve geçersiz olduğu fikrini benimsetir.

4. Ebeveynin kendi duygularını düzenleyememesi

Eğer ebeveyn kendi duygularını düzenleyemezse çocuktan gelen duyguları görmezden gelir ve geçersiz kılar. Çocuğun duygularını sürekli bastırır, burada çocuk ise duygularını ebeveyn karşısında bastırmayı öğrenir ve bu öğreti tüm yaşantısına dağılabilir.

Kaçıngan Bağlanma Kimlerde Görülür?

  1. Duygularını ifade etmekte zorlanan kişiler: Kaçıngan bağlanmaya sahip kişiler duygularını dışa vurmayı genelde eziklik olarak algılayabilirler veya karşı tarafa bir koz vermek olarak değerlendirirler onlar için duyguları kendine saklamak güçlü bir benliğin işaretidir. Saygı duyulmak ve güçlü olmak için duygularını saklamaları gerektiği inancına sahip olabilirler. Duyguları konuşmak onları rahatsız edebilir ve o ortamdan kaçmak veya farklı bir konuya geçmeye çalışabilirler çünkü bu konular onlar için tehdit olabilecek konulardır. Bu konularda konuşurlarsa etkisini kaybedebileceğini güçsüz olacağını veya cezalandırılabileceğini düşünebilirler. Diğerleri gibi olmaktan da korkarlar.
  2. Yakınlık ve duygusal bağdan korkarlar: Kaçıngan bağlanmaya sahip kişiler duygusal bağlardan kaçarlar yakınlık onlar için tehlikedir. Kendilerini genelde birisi ile yakın gördüklerinde onlardan zarar görebileceğine ait düşüncelere bilinçdışında sahip olabilirler. Ve bu tür ilişkilere girdiklerinde kendilerine ve karşıdaki insanlara bilmeden zarar verici davranışlarda bulunabilirler. Örneğin bir anda ilişki içerisinde toksikleşebilirler. Onlara sözel veya duygusal zarar verebilirler bir anda soğuma hissi hissederler ve normalde problem yapmadıkları olayları problem yapmaya başlayabilirler.
  3. Aşırı bağımsızlık vurgusu yaparlar: Kaçıngan bağlanmaya sahip kişiler hayatlarında aşırı bağımsızlık vurgusu yapabilirler. Genelde tek tabanca denilen tabirde yaşamaya çalışırlar. Genelde kimseden destek almak istemezler hatta bundan dolayı çok zorluk çekseler bile kendileri her şeyi çözmek isterler. Bu erken dönemde aileden öğrenilen bağımsızlık beklentisinde olmalarından kaynaklanır.
  4. Kariyer ve başarı gibi konularda takıntılı olurlar: Kaçıngan bağlanmaya sahip kişilerin başarılı olursam değerli birisi olurum gibi bir inançları olabilir bunun yine en büyük sebebi erken dönem nesne ilişkilerinde aileden öğrendikleri öğretilerdir. Bu kişilerinin çocukluklarında 80 aldığı sınavda neden 100 almadın gibi tepkiler ile karşılaşmışlardır. Burada aile çocuğun 80 almasındaki başarısını paylaşmak yerine neden 100 almadığının ve yetersiz olduğu ile ilgili bir durum paylaşmaktadır.

Kaçıngan Bağlanmanın Belirtileri Nelerdir?

Kaçıngan bağlanmaya sahip olan kişiler ilişkilerini nasıl yaşarlar? Kaçıngan bağlanmaya sahip olan kişinin ilişkisi nasıldır?

  1. İlişkide belirli noktadan sonra uzaklaşırlar: Kaçıngan bağlanmaya sahip kişiler yakınlıkları arttıkça duygusal yatırım artar ve bu duygusal yatırım onları korkuttuğu için ilişkiden kaçmaya çalışırlar.
  2. Problem çözmez içe kapanırlar: Kaçıngan bağlanması olan kişiler burada problem olduğunda uzaklaşıp genelde problemle birlikte partneri baş başa bırakılır. Böylece tartışılarak yapılan duygusal yatırımdan da kaçmış olurlar ve duygusal teması da keserler.
  3. Partnerin ihtiyaçları fazla gelir: Kaçıngan bağlanan kişilerde partnerin ihtiyaçları onlara fazla gelebilir örneğin ilgi onlara baskı olarak gelebilir ve bundan bunalabilirler.
  4. Fiziksel yakınlıkta problem: Kaçıngan bağlanan kişilerde fiziksel yakınlaşmada istemsizce geri çekilme, gergin hissetme, kaygı duyma veya yapmaması gereken bir şey yapıyormuş gibi hissetme problemleri yaşanabilir.
  5. Ödül-Ceza döngüsü: İyi bir yakınlaşmadan sonra aniden uzaklaşma yaşanabilir. Kişi burada yakınlaşmayı telafi ederek tehditi azaltması gerektiğini hissedebilir.

Kaçıngan Bağlanma Değişir mi?

Peki erken dönemde öğrenilen kaçıngan bağlanma stili değişebilir mi? Bu öğrenilmiş bir durum olduğu için bazı görüşlere göre evet değişebilir kader değildir fakat inatçı olduğu kesindir denilebilir.

Kaçıngan bağlanma bir hastalık olmasa da bu konu hakkında tedavi olarak psikoterapiler kullanılabilir. Örneğin Bilişsel davranışcı terapi ile erken dönem inançları sorgulanabilir yerine daha uyumlu inançlar getirilebilir. Veya psikodinamik terapi ile çalışıp erken dönem nesne ilişkilerinizi anlamlandırabilir daha geniş bir perspektif sahibi olabilirsiniz.